Nikopolis ad Istrum, rzymskie miasto założone przez Trajana w północnej Bułgarii
Nikopolis ad Istrum to rzymskie i wczesnobizantyjskie miasto nad rzeką Rosica, przy wsi Nikyup, około 20 km na północ od Wielkiego Tyrnowa. Cesarz Trajan założył je dla uczczenia zwycięstw nad Dakami, a ulice, agora, odeon i pozostałości akweduktu do dziś pokazują, jak żyło miasto prowincjonalne. To jedna z ciekawszych ukrytych perełek północnej Bułgarii.
To rzymskie miasto dało Gotom alfabet: w IV wieku biskup Wulfila osiadł w pobliżu i stworzył tu pismo gockie. Jego budynek publiczny zwany thermoperipatos nie jest znany nigdzie indziej.
Historia Nikopolis ad Istrum
Miejsce leży u zbiegu rzek Jantra i Rosica. Zimą 101–102 roku zebrała się tu armia rzymska pod dowództwem cesarza Trajana, zanim uderzyła na Roksolanów, plemię z północy od Dunaju, sprzymierzone z Dakami. W latach około 102–106 Trajan założył tu miasto ku pamięci zwycięstw w wojnach dackich i nazwał je Ulpia Nicopolis od swojego rodowego imienia. Geografia Ptolemeusza, sprzed 130 roku, nazywa je jeszcze Nicopolis ad Haemum, a inskrypcje od 136 roku używają nazwy Ulpia Nicopolis ad Istrum.
Trajan najwyraźniej chciał stworzyć miasto okazałe, ale monumentalny charakter pochodzi głównie z czasów Hadriana i Antoninusa Piusa. Nowa agora miała monumentalną stoę jońską i wspaniałą salę o nieznanym przeznaczeniu. W latach 170–171 miasto złupili Kostobokowie, plemię z terenów dzisiejszej zachodniej Ukrainy, a wkrótce potem wzniesiono mury. Za Sewerów miasto znów prosperowało: w 198 roku cesarze Septymiusz Sewer i Karakalla napisali list z podziękowaniem dla mieszkańców za święto i hojny dar. Wizyta Karakalli w latach 211–212 widocznie nie przebiegła dobrze, ponieważ tytuł honorowy Ulpia znika z inskrypcji, a mennicę zamknięto, jednak po jego śmierci otwarto ją ponownie.
Około 250 roku cesarz Decjusz pokonał w bitwie pod miastem Gotów Kniwy. Nikopolis rozwijało się dalej w czasie reform Dioklecjana, a za Konstantyna dwa nowe budynki z nawami podzielonymi filarami, prawdopodobnie magazyny dla armii naddunajskiej, zastąpiły uszkodzone budowle po północnej stronie agory. W 447 roku Hunowie Attyli zniszczyli miasto. W połowie V wieku przy dawnym murze południowym wzniesiono znacznie mniejsze, obwarowane miasto, o powierzchni około jednej czwartej pierwotnej, obejmujące głównie budynki wojskowe i kościoły. Stało się siedzibą biskupią; znamy imiona dwóch wczesnych biskupów: Marcellusa z 451 roku i Amantiusa z 518 roku.
Jeden z najciekawszych rozdziałów dotyczy języka. W latach 347–348 gocki biskup, misjonarz i tłumacz Wulfila uzyskał od cesarza Konstancjusza II zgodę na osiedlenie się w pobliżu miasta wraz z grupą nawróconych. Tam stworzył alfabet gocki i nadzorował przekład Biblii z greki na język gocki, dlatego miejsce to bywa nazywane kolebką germańskiej tradycji piśmienniczej.
Miasto zniszczyli Awarowie i Słowianie pod koniec VII wieku. Później na ruinach powstała niewielka osada bułgarska, istniejąca od IX do XIV wieku. Archeolodzy badają stanowisko od 1900 roku, a wykopaliska wciąż przynoszą odkrycia: w 2015 roku odsłonięto pozostałości dużego budynku, prawdopodobnie rezydencji urzędnika nadzorującego handel, a w 2018 roku ołtarz bogini Tyche z greckim napisem opartym na epigramie przypisywanym Demostenesowi.
Ciekawostki o Nikopolis ad Istrum
- Thermoperipatos, ogrzewany budynek ze sklepami i krytymi spacerowymi przejściami, zbudowany w 184–185 roku za Kommodusa, został dotąd rozpoznany tylko tutaj spośród wszystkich miast Imperium Rzymskiego.
- Zachodni akwedukt miał 25 km długości i przekraczał dolinę Rosicy mostem o długości prawie 3 km i wysokości około 18–20 metrów; woda pochodziła z okolic jaskini koło Musiny.
- Podczas wykopalisk odkryto jedyne znane w Bułgarii kolumny o przekroju w kształcie serca oraz bogato zdobione jońskie fryzy agory.
- Miasto miało ogrzewanie hypocaustum, a nawet otwartą aleję ogrzewaną zimą.
- Obelisk Kwintusa Juliusza, arystokraty z tego miasta, stoi do dziś na wysokość 14 metrów na wsi koło Lesiczeri, około 12 km na zachód od ruin.
- Stanowisko od 1984 roku znajduje się na liście informacyjnej UNESCO i nie należy go mylić z dunajskim miastem Nikopol, położonym znacznie dalej na zachód.
Wycieczki w pobliżu: Nikopolis ad Istrum
Atrakcje w okolicy, które możesz zarezerwować online przez Viator:
Zwiedzanie Nikopolis ad Istrum: co zobaczyć
- Rezerwat zajmuje około 21,5 hektara. Warto wypatrywać brukowanych rzymskich ulic z kanalizacją, agory z kolumnadą, odeonu, łaźni i bram murów obronnych.
- Na zachód od miasta stoi duży zbiornik wodny, castellum aquae, należący do systemu akweduktu.
- Ruiny są podobno dostępne dla zwiedzających od wczesnej wiosny do późnej jesieni; przed wyjazdem warto sprawdzić aktualne godziny otwarcia.
- Wiele znalezisk prezentuje Regionalne Muzeum Historyczne w Wielkim Tyrnowie.
- Naturalną bazą wypadową jest Wielkie Tyrnowo ze średniowiecznymi wzgórzami i kościołami.
Godziny otwarcia, dostęp i warunki mogą się zmienić. Sprawdź przed wyjazdem.
Mapa: gdzie leży Nikopolis ad Istrum
Zdjęcia: Nikopolis ad Istrum
Pytania
Czym jest Nikopolis ad Istrum?
Nikopolis ad Istrum to rzymskie i wczesnobizantyjskie miasto w północnej Bułgarii, założone przez cesarza Trajana około 102–106 roku. Jego ruiny tworzą rezerwat archeologiczny.
Gdzie leży Nikopolis ad Istrum i jak daleko jest od Wielkiego Tyrnowa?
Ruiny znajdują się przy wsi Nikyup, około 20 km na północ od Wielkiego Tyrnowa, przy drodze w stronę Ruse i rzece Rosica.
Dlaczego założono Nikopolis ad Istrum?
Trajan założył je ku pamięci zwycięstwa nad Dakami i ich sojusznikami i nadał mu swoje rodowe imię Ulpia.
Co wyróżnia Nikopolis ad Istrum?
Unikatowy budynek publiczny zwany thermoperipatos, długi akwedukt z wysokim mostem oraz związek z Wulfilą, który w pobliżu stworzył alfabet gocki.
Co można dziś zobaczyć w Nikopolis ad Istrum?
Zwiedzający zobaczą brukowane ulice, agorę z kolumnadą, odeon, łaźnie, fragmenty murów i bram oraz studnie.
Czy warto tu zajechać z Wielkiego Tyrnowa?
Tak, dla zainteresowanych historią Rzymu to łatwa wycieczka. Wiele znalezisk z miasta pokazuje Regionalne Muzeum Historyczne w Wielkim Tyrnowie.
Także w pobliżu
Monaster Przemienienia Pańskiego
Wielkie Tyrnowo · monaster z freskami w wąwozie Jantry
11 km stąd
Cerkiew św. Dymitra z Salonik w Wielkim Tyrnowie
Wielkie Tyrnowo · cerkiew związana z powstaniem z 1185 r.
15 km stąd
Trapezica
Wielkie Tyrnowo · ruiny cerkwi w drugiej cytadeli stolicy
15 km stąd
Cerkiew Świętych Czterdziestu Męczenników w Wielkim Tyrnowie
Wielkie Tyrnowo · carska cerkiew z 1230 r. z grobami władców i kolumnami
15 km stąd