Trapezica, średniowieczna twierdza na wzgórzu w Wielkim Tyrnowie
Trapezica to wzgórze w Wielkim Tyrnowie, niemal opływane przez rzekę Jantrę, które było drugą co do ważności cytadelą średniowiecznej stolicy Bułgarii, po Carewcu. Dziś to stanowisko archeologiczne z ruinami wielu cerkwi, fragmentami muru obronnego i odbudowaną wieżą południową. To spokojniejszy odpowiednik Carewca.
Gruby mur otaczał niegdyś to wzgórze, a w środku stały domy bojarów i dziesiątki bogato zdobionych cerkwi. Przez wieki przechowywano tu relikwie św. Jana Rylskiego.
Historia Trapezicy
Ludzie osiedlili się na tym wzgórzu bardzo wcześnie. Pierwsza obronna osada pochodzi z późnej epoki miedzi, około 4200–4000 r. p.n.e., a w epoce brązu, w XIII–XII w. p.n.e., oraz ponownie we wczesnej epoce żelaza stała tu osada tracka. Źródła bułgarskie dodają, że za panowania bizantyjskiego wzgórze zamieszkiwali trapezyci, strażnicy przełęczy, co jest jedną z kilku hipotez o pochodzeniu nazwy.
Pierwsze ślady średniowiecznych umocnień pochodzą z lat 60.–80. XII wieku. Główne fortyfikacje wzniesiono w XIII i XIV wieku, gdy Tyrnowo było stolicą drugiego państwa bułgarskiego, a Trapezica drugą co do znaczenia cytadelą miasta, po Carewcu. Wzgórze jest twierdzą naturalną, z trzech stron opływaną przez Jantrę, wznoszącą się około 81 metrów nad rzeką. Gruby mur z łamanego kamienia, wysoki do sześciu metrów, otaczał plateau o wymiarach około 470 na 300 metrów, a twierdza miała cztery wejścia. Główna brama znajdowała się od południa i most przez rzekę, naprzeciw cerkwi Czterdziestu Męczenników, łączył ją z Carewcem; wiodła do niej droga wykuta w skale.
Trapezica była miejscem szlachty i relikwii. W 1195 roku car Iwan Asen I sprowadził relikwie św. Jana Rylskiego do cerkwi zbudowanej dla nich na wzgórzu, wokół której powstał monaster. Według źródeł bułgarskich relikwie pozostały w Wielkim Tyrnowie do 1469 roku, gdy przeniesiono je do Monasteru Rylskiego. Car Kałojan umieścił relikwie św. Gabriela z Lesnowa w cerkwi Świętych Apostołów na Trapezicy. Średniowieczne żywoty św. Jana Rylskiego nazywają to miejsce „sławnym grodem Trapezicą”, a wśród licznych cerkwi stały domy bojarów. Zdaniem niektórych historyków mógł tu stać także pierwszy pałac Iwana Asena I.
Wykopaliska odsłoniły fundamenty siedemnastu cerkwi. Były bogato zdobione pilastrami, niszami, ślepymi arkadami, kolorowymi płytami i rzędami zielono lub żółto glazurowanych ceramicznych krążków, a wewnątrz mozaikami i freskami. Najstarsza, cerkiew nr 16, pochodzi z przełomu X i XI wieku, a cerkiew nr 5 z czasów dynastii Asenowców jest jedyną z mozaikowym wystrojem. Cerkwie 2, 7 i 14 nazywa się grobowymi z powodu znalezionych w nich pochówków, a cerkwie 6, 11, 13 i 14 królewskimi z powodu postaci władców na ich freskach. Największa, cerkiew nr 8, znana jest jako cerkiew Jana Rylskiego.
Zainteresowanie ruinami pojawiło się w XIX wieku, lecz w 1856 roku władze osmańskie zakazały prowadzenia wykopalisk. Pierwsze poważne badania po wyzwoleniu prowadzili Marin Drinow i Wasił Beron; Beron kontynuował je w 1884 roku po założeniu Towarzystwa Archeologicznego w Tyrnowie, a francuski archeolog Georges Sor prowadził tu prace w 1900 roku. W 1910 roku Karel Škorpil opublikował pierwszy całościowy plan pozostałości. W latach 2008–2015 przeprowadzono nowe wykopaliska, a w tym samym okresie odbudowano wieżę południową i częściowo zrekonstruowano niektóre cerkwie.
Ciekawostki o Trapezicy
- Nazwa może pochodzić od bułgarskiego słowa oznaczającego stół, od trapezowego kształtu plateau albo od trapezytów, żołnierzy strzegących przełęczy.
- Na wzgórzu znaleziono fundamenty siedemnastu cerkwi, wiele z nich zdobiły niegdyś freski, mozaiki i glazurowane płytki ceramiczne.
- W 1195 roku relikwie św. Jana Rylskiego złożono w cerkwi na wzgórzu, gdzie pozostały do 1469 roku, gdy przeniesiono je do Monasteru Rylskiego.
- Według lokalnej legendy przy wejściu południowym stała mennica, a gdy nadeszli Osmanie, maszyny i surowe złoto ukryto w tajnej podziemnej komorze zamkniętej kamienną płytą.
- Pierwszy całościowy plan ruin sporządził Karel Škorpil i opublikował go w 1910 roku razem z planem Carewca.
- Jedna z ulic w centrum Sofii nosi nazwę Trapezicy.
Wycieczki w pobliżu: Trapezica
Atrakcje w okolicy, które możesz zarezerwować online przez Viator:
Zwiedzanie Trapezicy: co warto wiedzieć
- Wzgórze leży w Wielkim Tyrnowie nad Jantrą, naprzeciw Carewca; przed wizytą sprawdźcie Państwo aktualne godziny otwarcia i warunki zwiedzania.
- Warto zobaczyć odcinki muru obronnego, odbudowaną wieżę południową i fundamenty cerkwi, niektóre ze śladami zdobień.
- Zbocza są strome, a skały utrudniają dostęp do niektórych części, dlatego wskazane jest solidne obuwie.
- Cerkiew Czterdziestu Męczenników, z której niegdyś prowadził most do Carewca, jest oddalona o około 1 km, podobnie jak Wieża Baldwina i cerkiew św. Demetriusza z Tesaloniki; wszystkie mają swoje strony w tej witrynie.
- Monaster Przemienienia Pańskiego, oddalony o około 4 km, to naturalne uzupełnienie dnia w Wielkim Tyrnowie.
Godziny otwarcia, dostęp i warunki mogą się zmienić. Sprawdź przed wyjazdem.
Mapa: gdzie leży Trapezica
Zdjęcia: Trapezica
Pytania
Czym jest Trapezica w Wielkim Tyrnowie?
Trapezica to średniowieczna twierdza na wzgórzu w Wielkim Tyrnowie, druga co do ważności cytadela bułgarskiej stolicy po Carewcu. Dziś to stanowisko archeologiczne z ruinami wielu cerkwi.
Gdzie leży Trapezica i jak łączy się z Carewcem?
Leży na przeciwległym brzegu Jantry niż Carewiec, w Wielkim Tyrnowie. W średniowieczu most przez rzekę łączył jej główną bramę z Carewcem.
Jak stara jest Trapezica?
Ludzie mieszkali na wzgórzu już w późnej epoce miedzi, około 4200–4000 r. p.n.e. Średniowieczne umocnienia zaczęto budować w XII wieku, a większość powstała w XIII i XIV wieku.
Jaka jest historia relikwii św. Jana Rylskiego na Trapezicy?
W 1195 roku car Iwan Asen I umieścił je w cerkwi na wzgórzu. Według źródeł bułgarskich pozostały w Wielkim Tyrnowie do 1469 roku, gdy przeniesiono je do Monasteru Rylskiego.
Co można dziś zobaczyć na Trapezicy?
Można zobaczyć fragmenty muru obronnego, odbudowaną wieżę południową i fundamenty odkopanych cerkwi. Niektóre cerkwie częściowo zrekonstruowano.
Co jeszcze warto zobaczyć w pobliżu Trapezicy?
Wieża Baldwina, cerkiew św. Demetriusza z Tesaloniki i cerkiew Czterdziestu Męczenników są oddalone o około 1 km. Monaster Przemienienia Pańskiego leży około 4 km dalej.
Także w pobliżu
Cerkiew św. Dymitra z Salonik w Wielkim Tyrnowie
Wielkie Tyrnowo · cerkiew związana z powstaniem z 1185 r.
1 km stąd
Cerkiew Świętych Czterdziestu Męczenników w Wielkim Tyrnowie
Wielkie Tyrnowo · carska cerkiew z 1230 r. z grobami władców i kolumnami
1 km stąd
Wieża Baldwina
Wielkie Tyrnowo · wieża pojmanego cesarza krzyżowca
1,5 km stąd
Monaster Przemienienia Pańskiego
Wielkie Tyrnowo · monaster z freskami w wąwozie Jantry
4,5 km stąd