Monaster Przemienienia Pańskiego koło Wielkiego Tyrnowa i jego freski
Monaster Przemienienia Pańskiego leży w wąwozie Derwent nad rzeką Jantrą, około siedmiu kilometrów na północ od Wielkiego Tyrnowa. Średniowieczna fundacja, zniszczona pod panowaniem osmańskim, odrodziła się w latach 20. XIX wieku i została odbudowana przez mistrza Koljo Ficzetę, z freskami Zachariego Zografa. To jeden z największych monasterów w okolicy Wielkiego Tyrnowa i czynna wspólnota zakonna.
Na zewnętrznej ścianie cerkwi monasteru malowidło zwane Kołem Życia ukazuje bieg ludzkiego życia. Wewnątrz Sąd Ostateczny przedstawia grzeszników w zwykłych ubraniach.
Historia Monasteru Przemienienia Pańskiego
Monaster leży w wąwozie Derwent nad rzeką Jantrą, koło wsi Samowodene, siedem kilometrów na północ od Wielkiego Tyrnowa. Jego początki datuje się różnie: według jednej relacji fundację umieszcza się w XI wieku, jako filię monasteru Watopedi na górze Athos, a źródła bułgarskie mówią o XIII–XIV wieku, w czasach drugiego państwa bułgarskiego. W 1360 roku, gdy Tyrnowo było stolicą, a tradycje hezychazmu cieszyły się w Bułgarii popularnością, monaster uzyskał samodzielność z woli cara Iwana Aleksandra.
Tradycja wiąże monaster z hojnością drugiej żony cara, Sary-Teodory, i ich syna Iwana Szyszmana, dlatego bywa nazywany monasterem Sary lub Szyszmana. W XIV wieku odgrywał ważną rolę w życiu duchowym stolicy. W średniowieczu stał około 1,7 km na południe od obecnego miejsca, gdzie wykopaliska z lat 1952 i 1992 odsłoniły mury, część absydy cerkwi z freskami w stylu tyrnowskiej szkoły malarskiej oraz fundamenty świątyni. Po podboju osmańskim monaster był wielokrotnie grabiony i palony, aż w końcu został doszczętnie zniszczony.
Na obecnym miejscu odtworzył go w 1825 roku ojciec Zotyk, mnich z Monasteru Rylskiego. W 1832 roku osmański ferman zezwolił na budowę nowej cerkwi monasterskiej, wzniesionej w latach 30. XIX wieku: krzyżowej, jednokopułowej, z trzema absydami i zadaszonym przedsionkiem, wiązanej z mistrzem okresu odrodzenia Koljo Ficzetą. Ikony i freski wykonał Zachari Zograf ze szkoły samokowskiej, który pracował tu w latach 1849–1851. Zograf namalował Sąd Ostateczny, Koło Życia, Narodzenie Bogurodzicy i Ostatnią Wieczerzę, a także świętych Cyryla i Metodego oraz własny autoportret. Rzeźbiony w drewnie ikonostas pochodzi z 1838 roku, z ikonami Zografa i jego bratanka Stanisława Dospewskiego.
W latach 1858–1863 Koljo Ficzeto wzniósł dzwonnicę z siedmioma dzwonami, skrzydła mieszkalne i bramę wjazdową, a także podziemną kaplicę świętego Andrzeja Apostoła i nad nią małą cerkiew Zwiastowania. W dziesięcioleciach przed wyzwoleniem monaster był jednym z głównych ośrodków kulturalnych i rewolucyjnych w okolicy Tyrnowa i dawał schronienie działaczom ruchu narodowego, od spisku Wełczowa w 1835 roku po powstanie kwietniowe w 1876 roku. Według źródeł bułgarskich schronienie znajdował tu też Wasił Lewski, i to niejeden raz. Podczas wojny rosyjsko-tureckiej w latach 1877–1878 w monasterze mieścił się szpital, a rosyjscy żołnierze podarowali mu później dzwony, żyrandole i księgi liturgiczne.
Zespół przyjął obecny kształt w XIX wieku; kaplicę cmentarną Wskrzeszenia Łazarza dobudowano w 1891 roku, a refektarz i dom przełożonego z biblioteką w 1894 roku. W 1991 roku część cel w starym skrzydle uległa zniszczeniu wskutek obsunięcia się skał nad monasterem. Monaster nadal działa i należy do największych monasterów prawosławnych w Bułgarii.
Ciekawostki o Monasterze Przemienienia Pańskiego
- To jeden z zaledwie pięciu monasterów stauropigialnych Bułgarskiego Kościoła Prawosławnego, czyli podlegających bezpośrednio patriarsze.
- Monaster nazywa się też monasterem Sary lub Szyszmana, od rodziny cara Iwana Aleksandra, wiązanej z jego średniowiecznym patronatem.
- W Sądzie Ostatecznym Zografa grzesznicy występują w zwykłych strojach mieszczańskich, a wróżki i zielarki w ludowych strojach chłopskich.
- Malowidło Koło Życia na zewnętrznej południowej ścianie absydy ołtarzowej ukazuje w ujęciu religijno-filozoficznym naturalny bieg ludzkiego życia.
- Zachari Zograf namalował autoportret obok świętych Cyryla i Metodego oraz podpisał ikonę patronalną Przemienienia Pańskiego.
- Średniowieczny monaster stał około 1,7 km od dzisiejszego miejsca; jego fundamenty odsłonięto w wykopaliskach w latach 1952 i 1992.
Wycieczki w pobliżu: Monaster Przemienienia Pańskiego
Atrakcje w okolicy, które możesz zarezerwować online przez Viator:
Zwiedzanie Monasteru Przemienienia Pańskiego: co warto wiedzieć
- Monaster leży około siedmiu kilometrów na północ od Wielkiego Tyrnowa przy drodze do Samowodene, w wąwozie Jantry; przed wizytą sprawdźcie Państwo aktualne godziny otwarcia i warunki zwiedzania.
- Warto zobaczyć freski Zachariego Zografa w cerkwi i przedsionku, w tym Sąd Ostateczny, oraz Koło Życia na zewnętrznej ścianie.
- Zabudowania tworzą wydłużony prostokątny dziedziniec na wzór średniowiecznych monasterów-twierdz, z kamiennymi dolnymi kondygnacjami i górnymi, dopasowanymi do pochyłego terenu.
- W monasterze działają biblioteka i ekspozycja muzealna z dokumentami, średniowiecznymi księgami, ikonami i dziełami sztuki użytkowej.
- To czynny monaster, dlatego należy ubrać się skromnie i zachować ciszę. Wzgórze Trapezica (około 4 km) i Wieża Baldwina (około 5 km) opisano na innych stronach tej witryny.
Godziny otwarcia, dostęp i warunki mogą się zmienić. Sprawdź przed wyjazdem.
Mapa: gdzie leży Monaster Przemienienia Pańskiego
Zdjęcia: Monaster Przemienienia Pańskiego
Pytania
Czym jest Monaster Przemienienia Pańskiego koło Wielkiego Tyrnowa?
To monaster prawosławny w wąwozie Derwent nad rzeką Jantrą, jeden z pięciu monasterów stauropigialnych Bułgarskiego Kościoła Prawosławnego. Obecne budynki pochodzą głównie z XIX wieku.
Gdzie leży Monaster Przemienienia Pańskiego i jak daleko jest od Wielkiego Tyrnowa?
Leży koło wsi Samowodene, około siedmiu kilometrów na północ od Wielkiego Tyrnowa w północnej Bułgarii.
Kto namalował freski w Monasterze Przemienienia Pańskiego?
Freski i ikony głównej cerkwi wykonał w latach 1849–1851 Zachari Zograf, czołowy artysta szkoły samokowskiej. Niektóre ikony są dziełem jego bratanka Stanisława Dospewskiego.
Jak stary jest Monaster Przemienienia Pańskiego?
Jego średniowieczną fundację datuje się różnie na XI lub na XIII–XIV wiek, a w 1360 roku uzyskał samodzielność. Po zniszczeniu został odtworzony w 1825 roku.
Kto zbudował cerkiew monasteru?
Krzyżową cerkiew z jedną kopułą wiąże się z mistrzem okresu odrodzenia Koljo Ficzetą, który zbudował też dzwonnicę, skrzydła mieszkalne i cerkiew Zwiastowania.
Co jeszcze warto zobaczyć w pobliżu Monasteru Przemienienia Pańskiego?
Wzgórze Trapezica leży około 4 km dalej, a Wieża Baldwina, cerkiew św. Demetriusza z Tesaloniki i cerkiew Czterdziestu Męczenników około 5 km – wszystkie w Wielkim Tyrnowie.
Także w pobliżu
Trapezica
Wielkie Tyrnowo · ruiny cerkwi w drugiej cytadeli stolicy
4,5 km stąd
Cerkiew św. Dymitra z Salonik w Wielkim Tyrnowie
Wielkie Tyrnowo · cerkiew związana z powstaniem z 1185 r.
4,5 km stąd
Cerkiew Świętych Czterdziestu Męczenników w Wielkim Tyrnowie
Wielkie Tyrnowo · carska cerkiew z 1230 r. z grobami władców i kolumnami
5 km stąd
Wieża Baldwina
Wielkie Tyrnowo · wieża pojmanego cesarza krzyżowca
5,5 km stąd