Cmentarzysko w Warnie: prehistoryczne groby pełne złota
Cmentarzysko w Warnie to prehistoryczna nekropolia w zachodniej strefie przemysłowej Warny, kilka kilometrów od centrum. Jej groby z epoki miedzi dały około sześciu kilogramów złota i zaliczane są do kluczowych stanowisk prehistorii świata. Na miejscu niewiele do oglądania, ale znaleziska w muzeum miasta czynią je jednym z najciekawszych przystanków dla miłośników wczesnej Europy.
W 1972 roku operator koparki kopiący rów pod kabel natrafił na groby z V tysiąclecia p.n.e. i około 3000 złotych przedmiotów. W niektórych z najbogatszych grobów w ogóle nie było zmarłego.
Historia cmentarzyska w Warnie
Historia zaczyna się w październiku 1972 roku, gdy operator koparki Rajczo Marinow kopał rów pod kabel podziemny w zachodniej strefie przemysłowej Warny. W wybranej ziemi zauważył metalowe przedmioty i kamienne narzędzia, a znalezione rzeczy przekazał muzealnikom. 30 października pierwsze zabytki trafiły do Muzeum Archeologicznego w Warnie i wkrótce okazało się, że maszyna przecięła cmentarzysko z epoki miedzi; jeden grób został już zniszczony. Nastąpiły systematyczne badania pod kierunkiem Michaiła Łazarowa, a przede wszystkim Iwana Iwanowa, prowadzone z przerwami do 1991 roku.
Zarejestrowano blisko 300 grobów, a około 30 procent cmentarzyska nadal nie jest przebadane. Należą one do kultury warneńskiej, lokalnej odmiany kompleksu Kodżadermen–Gumelnița–Karanowo VI, a datowanie radiowęglowe umieszcza pochówki mniej więcej w latach 4600–4300 p.n.e. Część zmarłych spoczywała w pozycji skurczonej na boku, inni wyciągnięci na wznak. W grobach znaleziono ceramikę, krzemienne i obsydianowe ostrza, miedziane narzędzia, paciorki i muszle, ale sławę przyniosło miejscu złoto: ponad 3000 przedmiotów o wadze około sześciu kilogramów, od diademów i bransolet po drobne paciorki i blaszki w kształcie byka naszywane na odzież.
Bogactwo jest rozłożone wyraźnie nierówno. W trzech grobach znajdowało się ponad pół całego złota i w każdym leżało berło. W grobie 43 spoczywał mężczyzna w wieku około 40–50 lat, otoczony 990 złotymi przedmiotami o wadze około 1,5 kg, berłem przypominającym topór bojowy i miedzianymi narzędziami; badacze widzą w nim wodza rodu, kapłana lub złotnika. Wiele najbogatszych grobów nie zawierało jednak ciała: te groby symboliczne, zwane cenotafami, wyposażono w złoto, a w trzech znalazły się maski z lekko wypalonej gliny ozdobione złotem. Sznur krótkich, walcowatych złotych paciorków z grobu 3 uchodzi za najstarszą znaną biżuterię ze złota.
Przedmioty pokazują też, jak daleko sięgały kontakty tej społeczności. Miedź pochodziła ze złóż koło Starej Zagory, sól prawdopodobnie z kopalni soli kamiennej w Prowadii, a muszle Spondylus z Morza Śródziemnego mogły pełnić funkcję prymitywnego pieniądza. Niektórzy badacze dopuszczają kontakty aż po dolną Wołgę i Cyklady. Całość odczytuje się jako dowód wierzeń dotyczących życia pozagrobowego i wyraźnych różnic statusu; to najstarsze znane świadectwo pochówku mężczyzny z elity.
Od 1973 roku złoto z Warny podróżuje po świecie, a w 1982 roku pokazywano je przez siedem miesięcy w Japonii przy ogromnym rozgłosie. Później oglądano je w wielu innych krajach, a w latach 1998–1999 po raz pierwszy w Stanach Zjednoczonych. Dziś przedmioty można zobaczyć w Muzeum Archeologicznym w Warnie i w Narodowym Muzeum Historycznym w Sofii, a spory o interpretację społeczeństwa, które w ten sposób chowało zmarłych, trwają.
Ciekawostki o cmentarzysku w Warnie
- Cmentarzysko odkryto przypadkiem: za odkrywcę uchodzi operator koparki, który w październiku 1972 roku zauważył metal w ziemi z rowu pod kabel.
- Kilka z najbogatszych w złoto grobów było symbolicznych i w ogóle nie zawierało szkieletu, a jedynie dary, w trzech przypadkach także gliniane maski ze złotą ozdobą.
- Sam grób 43 zawierał 990 złotych przedmiotów, więcej złota niż cała reszta cmentarzyska razem wzięta.
- Muszle Spondylus z Morza Śródziemnego znalezione w grobach mogły służyć jako prymitywna forma pieniądza.
- Paciorki z karneolu z grobów mają regularnie 32 fasetki, co jest uważane za prawdopodobnie najwcześniejsze fasetowanie tak twardego kamienia jak chalcedon.
- W 1982 roku znaleziska pokazywano przez siedem miesięcy w Japonii pod tytułem „Najstarsze złoto świata”, a wystawa zaowocowała dwoma pełnometrażowymi dokumentami telewizyjnymi.
Wycieczki w pobliżu: Cmentarzysko w Warnie
Atrakcje w okolicy, które możesz zarezerwować online przez Viator:
Zwiedzanie cmentarzyska w Warnie i jego zabytków
- Najpiękniejsze złoto prezentuje Muzeum Archeologiczne w Warnie, a dalsze przedmioty znajdują się w Narodowym Muzeum Historycznym w Sofii; przed wyjazdem sprawdźcie Państwo aktualne godziny otwarcia.
- Samo cmentarzysko leży w strefie przemysłowej nad jeziorem Warneńskim. Źródła nie opisują udogodnień dla zwiedzających na miejscu, dlatego przed specjalną wyprawą warto zasięgnąć informacji na miejscu.
- Około 30 procent obszaru pochówków nadal nie jest przebadane, więc obraz stanowiska może się jeszcze zmienić.
- W Warnie i okolicy wizytę można połączyć z Rzymskimi Termami (około 5 km), pałacem Euxinograd (około 11 km) i klasztorem Aladża (około 14 km).
Godziny otwarcia, dostęp i warunki mogą się zmienić. Sprawdź przed wyjazdem.
Mapa: gdzie leży Cmentarzysko w Warnie
Zdjęcia: Cmentarzysko w Warnie
Pytania
Czym jest cmentarzysko w Warnie?
To cmentarzysko z epoki miedzi w zachodniej strefie przemysłowej Warny, słynne z około 3000 złotych przedmiotów. Zalicza się je do kluczowych stanowisk archeologicznych prehistorii świata.
Jak stare jest złoto z cmentarzyska w Warnie?
Datowanie radiowęglowe umieszcza groby mniej więcej w latach 4600–4300 p.n.e. Złoto bywa nazywane najstarszym obrabianym złotem na świecie.
Ile złota znaleziono w Warnie?
Archeolodzy wydobyli ponad 3000 złotych przedmiotów o łącznej wadze około sześciu kilogramów. Sam grób 43 zawierał 990 przedmiotów.
Gdzie można zobaczyć złoto z Warny?
Znaleziska prezentuje Muzeum Archeologiczne w Warnie oraz Narodowe Muzeum Historyczne w Sofii. Przed wyjazdem sprawdźcie Państwo aktualne godziny otwarcia.
Kto odkrył cmentarzysko w Warnie?
Odkrył je przypadkiem w październiku 1972 roku operator koparki Rajczo Marinow. Badania prowadzili potem Michaił Łazarow i Iwan Iwanow.
Dlaczego niektóre groby w Warnie są puste?
W niektórych grobach nie ma szkieletu, lecz tylko wyposażenie; nazywa się je cenotafami lub grobami symbolicznymi. Należą do najbogatszych w złoto.
Także w pobliżu
Termy rzymskie w Warnie
Warna · największe rzymskie łaźnie Bałkanów, później więzienie
4,5 km stąd
Ewksinograd
Warna · pałac w stylu francuskim, park rzadkich drzew i winiarnia
11 km stąd
Aładża
Warna · średniowieczny klasztor skalny w leśnej ścianie
14 km stąd
Marcianopolis
Dewnia · rzymska stolica Mezji z amfiteatrem i mozaikami
23 km stąd