Markeli, graniczna twierdza koło Karnobatu
Markeli to ruiny późnoantycznej i średniowiecznej twierdzy około 7,5 km od miasta Karnobat w południowo-wschodniej Bułgarii. Strzegła drogi do wczesnej stolicy Bułgarii, Pliski, i była świadkiem dwóch słynnych bitew między Bizantyjczykami a Bułgarami. Ogromne wały ziemne, fundamenty kościołów i wieża studni nad rzeką czynią ją ciekawym, mało znanym celem dla miłośników historii.
W 792 r. Bułgarzy odnieśli tu tak całkowite zwycięstwo, że zdobyli namiot, skarbiec i konie samego cesarza bizantyjskiego. Dziś zostały tylko porośnięte trawą wały i ruiny kościołów.
Historia twierdzy Markeli
Markeli leży tuż na południe od Starej Płaniny, na zachodnim krańcu wzgórz Hisar, tam gdzie rzeka Mochurica, dopływ Tundży, opuszcza Kotlinę Karnobacką. Ludzie żyli tu na długo przed wzniesieniem twierdzy: w okolicy odnotowano osady prehistoryczne i z epoki żelaza oraz rzymskie kurhany. Sama warownia pochodzi z późnej starożytności, z wczesnego okresu bizantyjskiego. Jej mury zbudowano z kruszonego kamienia z pasami cegły, a badacze przypisują je czasom Anastazjusza I (491–518) lub Justyniana I (527–565). Wały miały do 10 metrów wysokości, a przed nimi ciągnęły się fosy głębsze niż 3 metry.
Miejsce zyskało duże znaczenie strategiczne pod koniec VII w., gdy powstanie Pierwszego Państwa Bułgarskiego uczyniło z niego twierdzę graniczną strzegącą przełęczy Riszka i Wyrbiszka. Stąd zaczynał się łańcuch bułgarskich umocnień wzdłuż drogi przez góry do wczesnośredniowiecznej stolicy Pliski. Kontrola nad miejscem przechodziła kilkakrotnie między Bułgarami a Bizantyjczykami, którzy używali go jako punktu wypadowego do wypraw. Po raz pierwszy znalazło się pod władzą bułgarską w 705 r., gdy Justynian II odstąpił je razem z całym regionem Zagora.
Dwie bitwy rozsławiły tę nazwę. W 756 r. cesarz bizantyjski Konstantyn V wkroczył do Tracji i starł się z Bułgarami pod Markeli, wówczas twierdzą graniczną. Bizantyjczycy zwyciężyli, a władca bułgarski Winech musiał wysłać zakładników do Konstantynopola, aby zapobiec kolejnej inwazji. W 792 r. twierdza znów znalazła się w centrum wielkiego konfliktu i tym razem Bizantyjczycy ponieśli ciężką klęskę wskutek błędów strategicznych: Bułgarzy zabili część osobistych sług Konstantyna VI i kilku wybitnych strategów oraz zdobyli namiot, skarbiec i konie cesarza. W 811 r. armia Nicefora I wyruszyła z Markeli na nieszczęsną wyprawę przeciw Bułgarii, w której cesarz zginął.
Bizantyjska pisarka Anna Komnena zapisała, że w 1089 r. jej ojciec Aleksy I Komnen negocjował i walczył z Pieczyngami i Kumanami, którzy rozbili obóz pod Markeli. Twierdza była obsadzona i zamieszkana do pewnego czasu w XII w., a źródła bułgarskie i niemieckie przypuszczają, że prawdopodobnie zniszczył ją atak Kumanów na Cesarstwo Bizantyjskie w 1090 r. W części kościelnej w wysokim północno-wschodnim narożniku odkryto kilka nakładających się warstw: martyrion o wymiarach około 3,8 na 4 metry z końca IV w., wielką trójnawową bazylikę, wzniesioną po częściowym zniszczeniu martyrionu w drugiej ćwierci VI w., oraz, po upadku bazyliki w VII lub VIII w., mniejszy kościół krzyżowo-kopułowy z IX w.
Badania archeologiczne trwają od 1986 r. Dziś zwiedzający zobaczą ogromne wały ziemne z czasów Pierwszego Państwa Bułgarskiego, ruiny bazyliki i resztki wieży studni nad rzeką, a w pobliżu znajdowały się starożytny most i podziemny przejazd. Rosyjska mapa topograficzna sporządzona po 1877 r. oznacza ruiny jako „Czerkez-köj”.
Ciekawostki o Markeli
- Twierdza po grecku nazywa się Markellai, a po łacinie Marcellae; tę formę stosują też źródła niemieckie.
- Po bitwie w 792 r. Bułgarzy zabrali jako łup namiot, skarbiec i konie cesarza bizantyjskiego.
- Wały ziemne są tak ogromne, że patrząc od podnóża twierdzy, wydają się najpierw naturalnymi wzgórzami; zagłębienia między nimi pokazują, skąd wybierano ziemię.
- Wieża studni stoi dokładnie naprzeciw jedynego pobliskiego odcinka rzeki z płytkim, skalistym korytem, bez mułu i bagien.
- Strefa kościelna ma trzy fazy w tym samym miejscu: martyrion z IV w., bazylikę z VI w. i kościół krzyżowo-kopułowy z IX w.
- Przylądek na Wyspie Smitha na Antarktydzie nosi nazwę Markeli na cześć średniowiecznej twierdzy.
Wycieczki w pobliżu: Markeli
Atrakcje w okolicy, które możesz zarezerwować online przez Viator:
Zwiedzanie Markeli: co warto wiedzieć
- Ruiny leżą około 7,5 km od Karnobatu, nad rzeką Mochuricą; o najlepszy dojazd warto zapytać na miejscu.
- Warto zobaczyć ogromne wały i fosy, ruiny kompleksu kościelnego w wysokiej północno-wschodniej części oraz wieżę studni przy rzece.
- To spokojny obszar archeologiczny, a nie wypielęgnowana atrakcja, więc potrzebne jest solidne obuwie, a teren bywa nierówny.
- Wyposażenie, oznakowanie i warunki dostępu nie są opisane w źródłach; przed wyjazdem sprawdźcie Państwo aktualną sytuację.
- Muzeum historyczne w Karnobacie udostępniło część materiałów wykorzystanych w opublikowanych opisach twierdzy.
Godziny otwarcia, dostęp i warunki mogą się zmienić. Sprawdź przed wyjazdem.
Mapa: gdzie leży Markeli
Zdjęcia: Markeli
Pytania
Czym jest Markeli?
Markeli to ruiny późnoantycznej i średniowiecznej twierdzy w gminie Karnobat w południowo-wschodniej Bułgarii. Była warownią graniczną między Cesarstwem Bizantyjskim a Pierwszym Państwem Bułgarskim.
Gdzie leży Markeli i jak daleko jest od Karnobatu?
Ruiny leżą około 7,5 km od miasta Karnobat w obwodzie Burgas, nad rzeką Mochuricą.
Co wydarzyło się pod Markeli w 756 i 792 r.?
W 756 r. Bizantyjczycy pod wodzą Konstantyna V pokonali tu Bułgarów. W 792 r. Bułgarzy pod wodzą Kardama pobili Konstantyna VI i zdobyli jego namiot, skarbiec i konie.
Jak stara jest twierdza?
Zbudowano ją w późnej starożytności, prawdopodobnie za Anastazjusza I lub Justyniana I, pod koniec V do połowy VI w. Użytkowano ją do pewnego czasu w XII w.
Co można dziś zobaczyć w Markeli?
Pozostałości wałów i fos, ruiny wczesnochrześcijańskich kościołów w części północno-wschodniej oraz wieżę studni przy rzece.
Czy warto zboczyć do Markeli?
Dla miłośników historii i archeologii tak. To spokojne miejsce z dramatyczną przeszłością na dawnej drodze do Pliski, ale nie wypielęgnowana atrakcja turystyczna.
Także w pobliżu
Cabyle
Jamboł · tracjańskie miasto, rzymski obóz i rezerwat archeologiczny
35 km stąd
Deultum
Debełt, Burgas · rzymska kolonia i bizantyjsko-bułgarska granica
42 km stąd
Okrągła Cerkiew w Presławiu
Presław · ruiny Złotej Cerkwi z planem jedynym w Bułgarii
57 km stąd
Pałac Omurtaga
Chan Krum · twierdza chana nad gockimi kościołami
61 km stąd