Kościół i klasztorSofia i zachodnia Bułgaria

Monaster św. Jana Teologa w Zemenie, cerkiew ze średniowiecznymi freskami

Monaster św. Jana Teologa leży około kilometra od niewielkiego miasta Zemen w obwodzie Pernik, w zachodniej Bułgarii. Założony w XI w., ma rzadką na Bałkanach cerkiew krzyżowo-kopułową z freskami z XI i XIV w. Dziś jest muzeum i oddziałem Narodowego Muzeum Historycznego.

Mała cerkiew w kształcie sześcianu koło Zemenu kryje portrety fundatorów należące do najwcześniejszych portretów bułgarskich bojarów, pod względem wartości artystycznej ustępujące tylko Kałojanowi i Desisławie z Bojany.

GdzieOkoło 1 km od miasta Zemen, obwód Pernik, na lewym brzegu Strumy, około 70 km na południowy zachód od Sofii

RodzajŚredniowieczna prawosławna cerkiew klasztorna, dziś muzeum i zabytek kultury

Idealne dlaMiłośników sztuki średniowiecznej i fresków oraz osób zwiedzających zachodnią Bułgarię

Jak dojechaćSamochodem do miasta Zemen, potem około 1 km do monasteru u wylotu Wąwozu Zemeńskiego

Historia monasteru w Zemenie

Monaster założono w XI w. na północno-wschodnim stoku gór Koniawskich, u wejścia do Wąwozu Zemeńskiego, na lewym brzegu Strumy. Cerkiew pochodzi z samego początku, a freski pierwszej warstwy namalowano w drugiej połowie tego stulecia. Budowla jest prostym pomieszczeniem w kształcie sześcianu o długości około 9,2 m, szerokości 8,7 m i wysokości około 7 m, a z kopułą 11,2 m. Wzniesiono ją z dobrze ciosanych bloków trawertynu spojonych zaprawą, a na Bałkanach zajmuje szczególne miejsce jako przykład architektury krzyżowo-kopułowej.

W XIV w. dodano drugą warstwę fresków i to ona rozsławiła cerkiew. Godne uwagi są sceny biblijne, a w południowo-zachodnim narożniku zachowało się sześć portretów fundatorów. Należą do najwcześniejszych portretów bułgarskich bojarów, a pod względem wartości artystycznej plasują się tuż po wizerunkach sebastokratora Kałojana i Desisławy w cerkwi w Bojanie. Źródła nie są zgodne co do tego, kto dokładnie został przedstawiony i w jakich latach prowadzono prace; niektóre opisy wiążą odnowienie malowideł z serbskim despotą Dejanem i jego małżonką.

Sama wspólnota klasztorna kilkakrotnie popadała w ruinę i była odbudowywana, ale cerkiew z freskami przetrwała ponad dziewięć wieków. Wzmacniano ją w 1830 i 1860 r. W 1867 r. mistrz budowlany Milenko Welew z Blateszniczy wzniósł pierwszy budynek klasztorny, który 20 maja, w dniu św. Jana Teologa, poświęcił metropolita kiustendilski Ignacy. Od tamtej pory tego dnia co roku odbywa się tradycyjne wiosenne święto. Po upadku władzy osmańskiej w 1878 r. dobudowano małą dzwonnicę, a na początku XX w. ksiądz Janaki Mitow zbudował nowy, dwupiętrowy budynek mieszkalny o długości 40 metrów.

W latach 70. XX w. przeprowadzono prace restauratorskie. W dniu 5 marca 1966 r. cerkiew uznano za pomnik bułgarskiej architektury i malarstwa, a klasztor za muzeum narodowe, które w 2004 r. stało się oddziałem Narodowego Muzeum Historycznego. Zespół składa się dziś z cerkwi, dzwonnicy i dwóch budynków. Mnisi już tu nie mieszkają, a cerkiew nie jest używana do regularnych nabożeństw.

Ciekawostki o monasterze w Zemenie

Cerkiew jest prostym pomieszczeniem w kształcie sześcianu o wymiarach zaledwie około 9 na 8,7 m, a mimo to uchodzi za ważny przykład architektury krzyżowo-kopułowej na Bałkanach.
Jej ołtarz jest jednym monolitem kamiennym, a posadzkę tworzą kolorowe płyty kamienne i antyczne cegły.
W południowo-zachodnim narożniku zachowało się sześć portretów fundatorów, należących do najwcześniejszych portretów bułgarskich bojarów; pod względem wartości artystycznej ustępują Kałojanowi i Desisławie z cerkwi w Bojanie.
Dobrze zachowany fresk przedstawia scenę komunii w ujęciu wschodnim: Chrystus ukazany jest dwukrotnie za stołem pod baldachimem, podając chleb sześciu uczniom, a wino kolejnym sześciu.
Klasztor kilkakrotnie popadał w ruinę i był odbudowywany, ale cerkiew z freskami przetrwała ponad dziewięć wieków.
Co roku 20 maja, w dniu św. Jana Teologa, odbywa się tradycyjne wiosenne święto związane z poświęceniem pierwszego budynku klasztornego.

Wycieczki w pobliżu: Monaster św. Jana Teologa w Zemenie

Atrakcje w okolicy, które możesz zarezerwować online przez Viator:

Half Day Tour around Sofia and the mountains with Thermal Spa

★ 5 (47 opinii) · 6 godz.

Zobacz szczegóły ›

ATV Off Road Tour Near Sofia Guided Quad Bike Experience

★ 5 (28 opinii) · 1,5 godz.

Zobacz szczegóły ›

Plovdiv, Asen's Fortress and Bachkovo Monastery small group tour with pickup

★ 5 (27 opinii) · 9 godz.

Zobacz szczegóły ›

Full-day Rila Monastery, Stob Pyramids and St Ivan Rilski Cave from Sofia

★ 5 (24 opinii) · 6 godz.

Zobacz szczegóły ›

Zwiedzanie monasteru w Zemenie: co warto wiedzieć

Klasztor leży około 1 km od miasta Zemen, u wejścia do Wąwozu Zemeńskiego, na lewym brzegu Strumy.
Główną atrakcją jest cerkiew z freskami z XI i XIV w.; warto wypatrywać portretów fundatorów w południowo-zachodnim narożniku oraz sceny komunii.
Nad głównym portalem od zachodu znajduje się fresk św. Jana w geście błogosławieństwa, a marmurowy blok z ozdobą palmetową służy jako próg od strony południowej.
Cerkiew działa jako muzeum, oddział Narodowego Muzeum Historycznego, dlatego przed wyjazdem sprawdźcie Państwo aktualne godziny otwarcia i warunki zwiedzania.
Na tej stronie opisano też inne miejsca w promieniu około 40 km: Kadin Most (około 25 km), monaster Ruen i Święty Dół w Garle (po około 37 km) oraz monaster Boboszewo (około 39 km).

Godziny otwarcia, dostęp i warunki mogą się zmienić. Sprawdź przed wyjazdem.

Mapa: gdzie leży Monaster św. Jana Teologa w Zemenie

Zdjęcia: Monaster św. Jana Teologa w Zemenie

Pytania

Czym jest monaster w Zemenie?

Monaster św. Jana Teologa w Zemenie to średniowieczny bułgarski klasztor prawosławny koło miasta Zemen w obwodzie Pernik. Jego XI-wieczna cerkiew ma freski z XI i XIV w.

Gdzie leży monaster w Zemenie i jak daleko jest od Sofii?

Leży około 1 km od miasta Zemen, na lewym brzegu Strumy, około 70 km na południowy zachód od Sofii.

Dlaczego freski z Zemenu są sławne?

Cerkiew zachowała freski z XI i XIV w., w tym sześć portretów fundatorów, należących do najwcześniejszych portretów bułgarskich bojarów. Pod względem wartości artystycznej ustępują Kałojanowi i Desisławie z cerkwi w Bojanie.

Czy można zwiedzać cerkiew monasteru w Zemenie?

Tak. Cerkiew jest dziś muzeum, oddziałem Narodowego Muzeum Historycznego. Przed wyjazdem sprawdźcie Państwo aktualne godziny otwarcia i warunki.

Czy w monasterze w Zemenie mieszkają jeszcze mnisi?

Nie. Klasztor nie jest zamieszkany przez mnichów, a cerkiew nie służy do regularnych nabożeństw.

Co jeszcze warto zobaczyć w pobliżu monasteru w Zemenie?

Kadin Most leży około 25 km stąd, a monaster Ruen, Święty Dół w Garle i monaster Boboszewo w odległości 37–39 km; wszystkie opisano na tej stronie.