Archeologiczny kompleks Durankulak, prehistoryczna wieś na wyspie
Archeologiczny kompleks Durankulak leży wokół jeziora Durankulak w północno-wschodniej Bułgarii. Jego sercem jest prehistoryczne tellowe osiedle na Wielkiej Wyspie, a na brzegu rozciąga się ogromna nekropolia prehistoryczna; w pobliżu są też ślady życia tracjańskiego, hellenistycznego i średniowiecznego. To spokojne, rzadko odwiedzane miejsce dla ciekawych pierwszych rolników Europy.
Na niewielkiej wyspie na jeziorze koło Morza Czarnego stały domy na kamiennych fundamentach, wzdłuż planowanych ulic, obok cmentarzyska uchodzącego za największe znane prehistoryczne.
Historia kompleksu archeologicznego Durankulak
Pierwsi mieszkańcy osiedlili się nad południowo-zachodnim brzegiem dzisiejszego jeziora Durankulak, mniej więcej w latach 5500–5100 p.n.e. Ich późnoneolityczna osada miała częściowo zagłębione, parterowe domy z kopulastymi dachami. To najwcześniejsza obecność ludności neolitycznej w Dobrudży, należąca do najstarszej fazy kultury Hamangia, zwanej Błotnicą od dawnej nazwy jeziora. Wówczas jeziora w dzisiejszej postaci jeszcze nie było: dolina rzeczna zamieniła się w lagunę wraz z podnoszeniem się poziomu Morza Czarnego.
Około 5100–5000 r. p.n.e. mieszkańcy przenieśli się na naturalnie chroniony półwysep naprzeciw brzegu, dzisiejszą Wielką Wyspę o powierzchni około dwóch hektarów. Osada eneolityczna istniała tam do około 3800 r. p.n.e., a zbadano w niej ponad dwa tuziny budynków. W odróżnieniu od większości bałkańskich wsi tamtych czasów domy stały na fundamentach z dużych kamiennych płyt, na których wznoszono gliniane ściany. Miały od 80 do 250 metrów kwadratowych, oddzielały je ulice szerokości około 1–1,5 metra i były tak starannie zaplanowane, że obrys jednego z budynków wytyczono wcześniej na gruncie drobnymi kamykami. Tell ma osiem poziomów, dwa najstarsze należą do kultury Hamangia, młodsze do kultury Warna. Duży budynek publiczny o powierzchni ponad 220 metrów kwadratowych uważa się za pałac, świątynię lub siedzibę administracji, a w innym domu odkryto ślady malowideł ściennych w barwach mineralnych.
Na południe od pierwszej osady, nad brzegiem, leżała nekropolia. Zlokalizowano ponad 1400 pochówków, a 1204 zbadano; uchodzi za największy znany na świecie cmentarz prehistoryczny. Użytkowano ją przez ponad tysiąc lat, do około 3800 r. p.n.e. Mężczyzn układano na plecach z głową na północ, a kobiety i dzieci w pozycji skurczonej na boku, otoczonych narzędziami, żywnością, naczyniami, ozdobami i figurkami. Muszle spondylusa, sprowadzane znad Morza Śródziemnego, przerabiano na ozdoby. Społeczność obrabiała też złoto i miedź. Później klimat się pogorszył, morze się podniosło, a region opustoszał; niektórzy badacze interpretują znaleziska w świetle hipotezy potopu czarnomorskiego.
Ludzie jednak wrócili. W XIII w. p.n.e. na południowym stoku wyspy powstała ufortyfikowana osada tracka, uznawana za jedyne w pełni zbadane stanowisko na Półwyspie Bałkańskim z czasów wojny trojańskiej. W IV w. p.n.e. w skale wykuto hellenistyczne sanktuarium jaskiniowe bogini Mamy, wiązanej z Kybele, a hellenistyczna nekropolia na zachodnim brzegu była użytkowana przez prawie 700 lat. W IX w. ufortyfikowana osada protobułgarska zajmowała całą wyspę aż do początku XI w., z kościołem; w 1978 r. odkryto tu protobułgarski kalendarz.
Badania rozpoczęły się w 1974 r. pod kierunkiem Henrieti Todorowej, Kirila Botowa i Todora Dimowa. Prace terenowe przerwano w 2005 r., a wznowiono w 2015 r. pod kierunkiem Iwana Wajsowa i Władimira Sławczewa, którzy wprowadzili cyfrową dokumentację i fotogrametrię. Większość znalezisk przechowuje muzeum historyczne w Dobriczu, niewielka kolekcja jest wystawiona w samym Durankulaku, a cenne eksponaty posiada Narodowe Muzeum Historii w Sofii.
Ciekawostki o Durankulaku
- Według angielskiej Wikipedii podczas wykopalisk w latach 1974–1997 udokumentowano 1204 prehistoryczne pochówki i pozostałości 25 domów.
- Obrys jednego z domów wytyczono wcześniej na gruncie drobnymi kamykami, co świadczy o tym, że wieś zaplanowano przed jej zbudowaniem.
- W późniejszych fazach prehistoryczne budynki stały tak blisko siebie, że dzieliły je zaledwie dziesiątki centymetrów.
- Muszle spondylusa i dentalium znad Morza Śródziemnego trafiały nad to jezioro i służyły jako ozdoby, a według niektórych badaczy także jako rodzaj pieniądza.
- Jaskiniowe sanktuarium bogini Mamy, wykute w skale Wielkiej Wyspy, uchodzi za jedyne tego rodzaju odkryte w Europie.
- W 1978 r. znaleziono tu protobułgarski kalendarz z VII–X w.
Wycieczki w pobliżu: Archeologiczny kompleks Durankulak
Atrakcje w okolicy, które możesz zarezerwować online przez Viator:
Zwiedzanie Durankulaku: co warto wiedzieć
- Kompleks otacza jezioro Durankulak, a jego rdzeniem jest osiedle tellowe na Wielkiej Wyspie; przed wizytą dowiedzcie się Państwo na miejscu o aktualnym dostępie do odkrytych stanowisk.
- Według angielskiej Wikipedii kamienne konstrukcje i podstawy domów są dobrze zachowane, a można zobaczyć jaskinię i kilka cystern.
- Większość znalezisk jest w muzeum historycznym w Dobriczu, niewielka kolekcja we wsi Durankulak, a cenne eksponaty w Narodowym Muzeum Historii w Sofii.
- Przed wyjazdem sprawdźcie Państwo aktualne godziny otwarcia i warunki zwiedzania muzeów.
- Latarnia morska Szabła jest oddalona o około 16 km, a latarnia Kaliakra o około 35 km, więc miejsce pasuje do jednodniowej wycieczki wzdłuż wybrzeża.
Godziny otwarcia, dostęp i warunki mogą się zmienić. Sprawdź przed wyjazdem.
Mapa: gdzie leży Archeologiczny kompleks Durankulak
Zdjęcia: Archeologiczny kompleks Durankulak
Pytania
Czym jest archeologiczny kompleks Durankulak?
To wielowarstwowe stanowisko archeologiczne wokół jeziora Durankulak w północno-wschodniej Bułgarii, z prehistorycznym osiedlem tellowym na Wielkiej Wyspie, dużą nekropolią prehistoryczną i późniejszymi pozostałościami.
Gdzie leży Durankulak i czym jest Wielka Wyspa?
Durankulak leży w północno-wschodniej Bułgarii, w Dobrudży. Wielka Wyspa to naturalnie chroniony półwysep na jeziorze o powierzchni około dwóch hektarów, na którym stała prehistoryczna osada.
Jak stara jest osada w Durankulaku?
Najwcześniejsza wieś nad brzegiem jeziora pochodzi z lat 5500–5100 p.n.e., a osada na wyspie przetrwała do około 3800 r. p.n.e. Później pojawiły się osady tracjańskie, hellenistyczne i średniowieczne.
Dlaczego nekropolia w Durankulaku jest wyjątkowa?
Zlokalizowano ponad 1400 pochówków, a 1204 zbadano; uchodzi za największy znany cmentarz prehistoryczny na świecie i była używana przez ponad tysiąc lat.
Gdzie można zobaczyć znaleziska z Durankulaku?
Większość przechowuje muzeum historyczne w Dobriczu, niewielka kolekcja jest w Durankulaku, a cenne eksponaty w Narodowym Muzeum Historii w Sofii.
Co jeszcze warto zobaczyć w pobliżu Durankulaku?
Latarnia morska Szabła jest oddalona o około 16 km, latarnia Kaliakra o około 35 km, a Pałac w Bałcziku o około 43 km.
Także w pobliżu
Latarnia morska w Szabli
Przylądek Szabła · najstarsza latarnia na wschodnim krańcu Bułgarii
16 km stąd
Latarnia morska Kaliakra
Przylądek Kaliakra · kamienna latarnia z 1901 r. nad klifami 70 m
35 km stąd
Pałac w Balchik
Balchik · letni pałac królowej Marii z minaretem i kaktusami
43 km stąd
Aładża
Warna · średniowieczny klasztor skalny w leśnej ścianie
60 km stąd