Kościół i klasztorSofia i zachodnia Bułgaria

Cerkiew Mądrości Bożej w Sofii, bazylika, która nadała nazwę stolicy

Cerkiew Mądrości Bożej (bułg. Света София) to wczesnochrześcijańska bazylika prawosławna w centrum Sofii, tradycyjnie datowana na IV wiek i jedna z najstarszych świątyń miasta. Stoi pośrodku starożytnej nekropolii, z grobowcami i mozaikami podłogowymi pod nią i wokół niej. Kto chce poznać źródło nazwy Sofii, powinien zacząć właśnie tutaj.

Bułgarska stolica nosi nazwę tej cerkwi, a „Sofia” oznacza tu Mądrość Bożą, nie świętą. Budowla była katedrą, meczetem, magazynem, a nawet wieżą obserwacyjną straży pożarnej.

GdzieCentrum Sofii, stolicy Bułgarii

RodzajWczesnochrześcijańska prawosławna bazylika krzyżowo-kopułowa nad starożytną nekropolią

Idealne dlaMiłośników historii i architektury oraz osób ciekawych rzymskiej Serdyki i wczesnego chrześcijaństwa

Jak dojechaćW centrum Sofii, łatwo dojść pieszo od innych centralnych zabytków

Historia cerkwi Mądrości Bożej w Sofii

Ziemia pod cerkwią była miejscem pochówków na długo przed powstaniem świątyni. Rzymska Serdyka, jak wówczas nazywała się Sofia, miała cmentarz na wschód od Bramy Wschodniej, a bułgarscy badacze XX wieku uznali, że przed obecną budowlą stały tu co najmniej cztery mniejsze budynki chrześcijańskie. Pierwszym było martyrium na starszym cmentarzu, wzniesione wkrótce po edyktach tolerancyjnych z 311 i 313 roku. Około 380 roku zastąpiła je większa cerkiew, po niej przyszły kolejne przebudowy z nowymi posadzkami mozaikowymi. Część tego ciągu jest dziś kwestionowana, a jedna z cerkwi miała paść ofiarą Hunów w 443 roku. Serdyka była też ważnym ośrodkiem wczesnego chrześcijaństwa: około 343 roku obradował tu sobór w świątyni stojącej tam, gdzie później wzniesiono cerkiew Mądrości Bożej.

Obecna budowla pochodzi prawdopodobnie z mniej więcej połowy V wieku, z czasów cesarza Marcjana lub Leona I, z naprawami około połowy VI wieku za Justyniana I. Podobnie jak słynna świątynia w Konstantynopolu jest poświęcona Mądrości Bożej, jednemu z imion nadawanych Chrystusowi. To trójnawowa bazylika krzyżowo-kopułowa o długości około 46 metrów, z transeptem, trójboczną absydą i kopułą bez bębna, wznoszącą się na blisko 20 metrów. Historyk Bogdan Fiłow dowodził, że jej styl nie ma typowo bizantyjskiego charakteru, a korzenie sięgają wczesnochrześcijańskiej architektury Azji Mniejszej.

Gdy bułgarski władca Krum zajął Serdykę w 809 roku, zawaliły się sklepienia naw i transeptu. Po chrystianizacji Bułgarów w IX wieku świątynię naprawiono, a w czasach drugiego państwa bułgarskiego (XII–XIV w.) została siedzibą metropolity; odnaleziono ślady fresków z XII wieku. Najstarszym pisemnym świadectwem nazwy jest dopisek w ewangeliarzu z 1329 roku, a w XIV wieku nazwa cerkwi zaczęła być używana także dla miasta, zwanego dotąd Sredcem.

Za Osmanów cerkiew zamieniono w meczet, dobudowano minaret, a freski zniszczono. W XV wieku uszkodziło ją trzęsienie ziemi, a pod koniec XVI wieku odbudował ją jako meczet rumelijski beglerbeg Kanijeli Siyavuş Pasza. Silne trzęsienia ziemi w 1818 i 1858 roku zwaliły minaret, budynek porzucono i używano jako magazynu. Dnia 4 stycznia 1878 roku, w czasie wojny rosyjsko-tureckiej, przed nim odprawiono nabożeństwo dziękczynne za wojska generała Gurki. Pod koniec XIX wieku jego wysokie partie służyły jeszcze straży pożarnej jako wieża obserwacyjna.

Odrodzenie zaczęło się w 1899 roku, gdy ksiądz Apostoł Georgiew zaproponował odbudowę na poły zrujnowanego skrzydła południowego. Kaplicę tam poświęcono 20 grudnia 1900 roku. Pełniejsza odbudowa ruszyła w latach 20. XX wieku pod kierunkiem Bogdana Fiłowa; cerkiew ponownie poświęcono w 1930 roku, a prace wykończeniowe trwały do 1935 roku. Nie odzyskała funkcji katedry, którą przejął sobór św. Aleksandra Newskiego. Alianckie bombardowanie w 1944 roku poważnie ją uszkodziło; odbudowano ją ponownie i po zakończeniu prac w 2013 roku jest znów otwarta dla wiernych i zwiedzających.

Ciekawostki o cerkwi Mądrości Bożej

Nazwa nie pochodzi od świętej: Sofia oznacza Mądrość Bożą, a od cerkwi nazwano później miasto Sofię.
Cerkiew nie ma dzwonnicy. Jej dzwon do dziś wisi na wysokim, wiekowym drzewie w ogrodzie przed wejściem.
Posadzka jest pokryta złożonymi wczesnochrześcijańskimi mozaikami z motywami roślinnymi i zwierzęcymi.
Budowla stoi pośrodku starożytnej nekropolii, a niektóre z odkrytych pod nią i w pobliżu grobowców mają freski.
Ikony wewnątrz przedstawiają Mądrość Bożą jako Chrystusa Emmanuela, młodego Chrystusa siedzącego na tęczy, obok ikon świętych, takich jak Jerzy i Włodzimierz.
Według źródeł polskich, po opuszczeniu meczetu uważano, że zburzył go gniew chrześcijańskiego Boga, dlatego nie odbudowano go już jako meczetu.

Wycieczki w pobliżu: Cerkiew Mądrości Bożej

Atrakcje w okolicy, które możesz zarezerwować online przez Viator:

Half Day Tour around Sofia and the mountains with Thermal Spa

★ 5 (47 opinii) · 6 godz.

Zobacz szczegóły ›

ATV Off Road Tour Near Sofia Guided Quad Bike Experience

★ 5 (28 opinii) · 1,5 godz.

Zobacz szczegóły ›

Plovdiv, Asen's Fortress and Bachkovo Monastery small group tour with pickup

★ 5 (27 opinii) · 9 godz.

Zobacz szczegóły ›

Full-day Rila Monastery, Stob Pyramids and St Ivan Rilski Cave from Sofia

★ 5 (24 opinii) · 6 godz.

Zobacz szczegóły ›

Zwiedzanie cerkwi Mądrości Bożej: co warto wiedzieć

Cerkiew leży w centrum Sofii i łatwo ją włączyć do pieszego dnia wśród innych starożytnych i religijnych zabytków śródmieścia.
Warto zobaczyć wczesnochrześcijańskie mozaiki podłogowe i starożytne grobowce, część z freskami, w nekropolii wokół i pod cerkwią.
Wśród zdjęć jest plan podziemnego muzeum pod cerkwią; sprawdźcie Państwo, co jest aktualnie otwarte dla zwiedzających.
To czynna świątynia prawosławna, więc prosimy o skromny ubiór i szacunek dla nabożeństw. Przed wyjazdem warto sprawdzić aktualne godziny otwarcia.
W pobliżu są pozostałości rzymskiej Serdyki, jak amfiteatr, a sobór św. Aleksandra Newskiego leży w odległości krótkiego spaceru.

Godziny otwarcia, dostęp i warunki mogą się zmienić. Sprawdź przed wyjazdem.

Mapa: gdzie leży Cerkiew Mądrości Bożej

Zdjęcia: Cerkiew Mądrości Bożej

Pytania

Czym jest cerkiew Mądrości Bożej w Sofii?

To wczesnochrześcijańska prawosławna bazylika w centrum Sofii, tradycyjnie datowana na IV wiek. Stoi nad starożytną nekropolią i jest jedną z najstarszych świątyń miasta.

Czy Sofia wzięła nazwę od tej cerkwi?

Tak. Cerkiew jest poświęcona Mądrości Bożej, a w XIV wieku jej nazwa zaczęła być używana dla miasta, wcześniej zwanego Sredcem.

Jak stara jest cerkiew Mądrości Bożej?

Jej początki sięgają IV wieku, ale obecna budowla pochodzi prawdopodobnie z mniej więcej połowy V wieku, z naprawami za Justyniana I około połowy VI wieku.

Czy cerkiew była kiedyś meczetem?

Tak. Po podboju osmańskim zamieniono ją w meczet i dobudowano minaret. Trzęsienia ziemi w 1818 i 1858 roku zwaliły minaret, a meczet porzucono.

Czy cerkiew Mądrości Bożej ma dzwonnicę?

Nie. Dzwon wisi na wysokim, wiekowym drzewie w ogrodzie przed wejściem.

Co można zobaczyć w cerkwi i wokół niej?

Wczesnochrześcijańskie mozaiki podłogowe z motywami roślinnymi i zwierzęcymi, ikony Mądrości Bożej i świętych oraz starożytne grobowce otaczającej nekropolii, część z freskami.