Mesembria, starożytne miasto pod Nesebyrem
Mesembria to starożytne miasto, którego pozostałości leżą w obrębie dzisiejszego Nesebyru i wokół niego, na małym półwyspie na wybrzeżu Morza Czarnego, na północnym krańcu Zatoki Burgaskiej. Tracka osada stała się grecką kolonią, a potem rzymskim miastem, a jej mury i brama miejscami stoją do dziś. Podczas jednego spaceru można odczytać warstwy trzech tysięcy lat historii.
Jej nazwa kończy się tracką cząstką „bria”, czyli „miasto”, a mimo to była jedyną kolonią dorycką na całym wybrzeżu Morza Czarnego, gdzie wszystkie pozostałe były jońskie.
Historia Mesembrii
Na długo przed przybyciem Greków na małym półwyspie, na którym dziś leży Nesebyr, stała tracka osada. Jej mieszkańcy zaczęli ją umacniać około VIII w. p.n.e.; na północno-zachodnim brzegu odkryto odcinek muru wraz z bramą, zbudowany z kamienia łamanego i gliny i zachowany na wysokość około dwóch metrów. Autorzy starożytni podają wczesną nazwę jako Menebria lub Melsembria, od założyciela o imieniu Menas lub Melsas, a końcówkę „-bria” tłumaczą jako tracki wyraz oznaczający „miasto”. Część najstarszej osady została później pochłonięta przez morze.
Greccy osadnicy przybyli na przełomie VI i V w. p.n.e. Autorzy starożytni i współcześni nie są zgodni co do dokładnej daty i miast-matek, wymieniając Megarę, Bizancjum i Chalcedon w różnych kombinacjach. Mesembria była jedyną kolonią dorycką na wybrzeżu Morza Czarnego, gdzie wszystkie pozostałe były jońskie, i jednym z miast greckiej Pentapolis nad Morzem Czarnym. Dzięki dwóm portom, północnemu i południowemu, miasto bogaciło się na handlu. Od V w. p.n.e. biło własne monety z brązu i srebra, a od III w. także złote, z hełmem na awersie i kołem na rewersie jako typowymi wzorami. W 425/4 r. p.n.e. przystąpiło do Związku Delijskiego pod przewodnictwem Aten, a bogiem opiekuńczym był Apollo, którego świątynia jest wspominana w inskrypcjach.
Między Mesembrią a Apollonią (dzisiejszą Sozopolą), kolonią założoną wiek wcześniej, narodziła się zacięta rywalizacja. Gdy mieszkańcy Apollonii założyli Anchialos i zaczęli handlować solą, wybuchła wojna: Mesembryjczycy zajęli Anchialos i jego warzelnie soli, lecz Apollonia, sprzymierzona z Histrią, wygrała wojnę i odepchnęła ich. Około połowy IV w. p.n.e. obywatele wznieśli mur wokół całego półwyspu, który Grecy i Rzymianie wielokrotnie naprawiali. W 72/71 r. p.n.e. legiony Marka Lukullusa podbiły miasto, lecz zachowało ono przywileje, takie jak prawo bicia monet.
Na agorze stały świątynie Zeusa i Apolla, opiekuna miasta, były też sanktuaria Asklepiosa, Hekate, Izydy i Dionizosa. Trakowie mieszkający w mieście czcili własne bóstwo, Trackiego Jeźdźca. Inskrypcje wskazują na teatr zbudowany pod koniec IV lub na początku III w. p.n.e., którego pozostałości nie zostały jeszcze odnalezione, były też duże termy. Wraz z chrześcijaństwem wiele pogańskich świątyń przekształcono w kościoły; pod koniec V i na początku VI w. na głównym placu wzniesiono bazylikę Hagia Sophia, a na północy Bazylikę Morską Matki Bożej Eleusy. W połowie V w. Bizantyjczycy wznieśli nowe mury w technice opus mixtum, z naprzemiennymi pasami kamienia i cegły. Najlepiej zachowany jest odcinek wokół bramy miejskiej po stronie zachodniej, flankowanej przez dwie prostokątne wieże oraz wieże półokrągłe i okrągłe.
W 812 r. chan Krum zdobył Mesembrię i włączył ją do państwa bułgarskiego. Mur rozebrano, a pod koniec IX w. odbudowano z cegły, w połowie XI w. znów naprawiono, a za cara Iwana Aleksandra przebudowano po raz ostatni. Do końca XIV w. miasto często przechodziło z rąk Bułgarów w ręce Bizantyjczyków; w 1366 r. krzyżowcy pod wodzą Amadeusza VI Sabaudzkiego zajęli je i oddali Bizantyjczykom. W latach 1961–1972 archeolożka Luba Ognenowa-Marinowa kierowała sześcioma wyprawami podwodnymi, które pomogły wyróżnić pięć okresów rozwoju miejskiego na półwyspie.
Ciekawostki o Mesembrii
- Strabon i Stefan z Bizancjum tłumaczą końcówkę „-bria” jako tracki wyraz oznaczający „miasto”, ale podają różnych założycieli, Menasa i Melsasa.
- Mesembria była jedyną kolonią dorycką na wybrzeżu Morza Czarnego; wszystkie pozostałe były jońskie.
- Na jej monetach często widnieje hełm z jednej strony, a z drugiej koło, symbol słońca.
- Teatr znany jest wyłącznie z inskrypcji; jego pozostałości nigdy nie zostały odnalezione.
- Starożytne miasto miało dwa porty, północny i południowy, a część najstarszej osady leży dziś pod wodą.
- Dawna rywalka Apollonia wygrała wojnę o warzelnie soli w Anchialos dzięki sojuszowi z Histrią.
Wycieczki w pobliżu: Mesembria
Atrakcje w okolicy, które możesz zarezerwować online przez Viator:
Zwiedzanie starożytnej Mesembrii: co warto wiedzieć
- Starożytne miasto leży pod starym miastem Nesebyr, więc spacer po półwyspie obejmuje jednocześnie mury, bramę i kościoły.
- Warto poszukać tracki mur z bramą na północno-zachodnim brzegu oraz wczesnobizantyjskie mury wokół zachodniej bramy miejskiej.
- Do pozostałości hellenistycznych należą według źródeł akropol, świątynia Apolla i agora.
- Muzeum Archeologiczne w Nesebyrze jest wymienione wśród zabytków; przed wyjazdem sprawdźcie Państwo aktualne godziny otwarcia.
- Kościoły takie jak Hagia Sophia, bazylika Eleusy i Chrystusa Pantokratora należą do późniejszych warstw tego samego miasta.
Godziny otwarcia, dostęp i warunki mogą się zmienić. Sprawdź przed wyjazdem.
Mapa: gdzie leży Mesembria
Pytania
Czym była Mesembria?
Mesembria było ważnym starożytnym miastem na wybrzeżu Morza Czarnego, założonym na miejscu trackiej osady i skolonizowanym przez Greków. Dziś leży pod Nesebyrem.
Gdzie leży starożytna Mesembria i jak tam dojechać?
Leży na półwyspie Nesebyr na bułgarskim wybrzeżu Morza Czarnego, na północnym krańcu Zatoki Burgaskiej, a dojeżdża się drogą do Nesebyru.
Kto założył Mesembrię?
Źródła nie są zgodne. Wymieniani są osadnicy z Megary, Bizancjum i Chalcedonu w różnych kombinacjach, a kolonię zbudowano na starszej trackiej osadzie.
Jak stara jest Mesembria?
Trakowie umocnili osadę około VIII w. p.n.e., a grecka kolonia według źródła polskiego pochodzi z około 510 r. p.n.e., choć datowania się różnią.
Co zostało dziś ze starożytnej Mesembrii?
Pozostałości akropolu, świątyni Apolla i agory, mury tracki i bizantyjskie oraz kilka wczesnych kościołów; znaleziska prezentuje Muzeum Archeologiczne w Nesebyrze.
Czy Mesembria była kiedyś bułgarska?
Tak. Chan Krum zdobył ją w 812 r., a w średniowieczu do końca XIV w. wielokrotnie przechodziła między Bułgarami a Bizantyjczykami.
Także w pobliżu
Cerkiew Chrystusa Pantokratora w Nesebyrze
Nesebyr · średniowieczna cerkiew z bogato zdobionymi murami
50 m stąd
Beglik Tash
Primorsko · megalityczne sanktuarium słońca nad Morzem Czarnym
39 km stąd
Deultum
Debełt, Burgas · rzymska kolonia i bizantyjsko-bułgarska granica
48 km stąd
Sołnicata
Prowadija · obwarowana osada solarzy sprzed ponad 6000 lat
56 km stąd